ТҮРКІСТАН: ОҚУШЫЛАР АРАСЫНДА ҚҰҚЫҚ БҰЗУШЫЛЫҚТЫҢ АЛДЫН АЛУ
Түркістанқаласындабалаларменжасөспірімдерарасындағықұқықбұзушылықтың, аутодеструктивтімінез-құлықтың, зорлық-зомбылықтың, буллингжәнекибербуллингтіңалдыналубойыншакездесуөтті. Ата-аналардыңқатысуыменөткенбасқосудакұзырлыорганөкілдерімектепоқушыларыныңқауіпсіздігінетоқталды.
«ӨкінішкеорайҚазақстандағыжастарарасындаетекжайғанзорлық-зомбылықсалдарыкөңілкөншітерліктейемес. Зорлық-зомбылыққұқықта «Бірадамныңекіншібірадамға, оныңжекебасынатиіспеушілікқұқығынбұзатынтәнижәнепсихикалықықпалжасауы» делінген. Тәназабыншектіргензорлық – адамныңағзасынатікелейәсерету, ұрып-соғу, денесінезақымкелтіру, тағыбасқа. Тәназабыншектіргензорлықтыңсалдарынанжәбірленушініңденсаулығыназиянкелтірілуімүмкін. Жаназабыншектіргензорлық – жәбірленушініңқарсылықкөрсетуіне, өзқұқықтарыменмүдделерінқорғауынадегенерікжігерінжасытуүшінқорқыту, адамныңпсихикасынаәсерету. Жаназабыншектіргензорлықжүйкеауруынанемесетіптіжанауруынаұшыратуымүмкін.Адамныңөміріменденсаулығынақауіптіәдісқолданылыпжасалғанқылмыстар «ҚазақстанРеспубликасыныңҚылмыстықкодексінің» тиістібаптарынасәйкесжауаптылықпенжазаныауырлататынмән-жайларболыптабылады.
Зорлық-зомбылықтынақтырақтүсінуүшін, зорлық -зомбылықтуралыхалықаралықәдебиеткеүңілуқажет. Бұләдебиетте «зорлық-зомбылықтыңеңкөптаралғантүрлері – ешкімгеайтылмайтын, солсебептіүнеміжасалаберетін, қоғамменресмисаясатжәнезаңтарапынанұмытылып, зерттеу, пікірталаспендау-дамайжүргізугелайықтыдепқарастырылмайтынзорлықтар» депкөрсетеді. Көптегенелдердезорлық-зомбылықтүрлерінепсихологиялықжәбірлеулер, болмашыфизикалықжәбірлеулер, құрбылартарапынанқорқыту, жыныстықерекшелігінеқарайжәбіркөру, мектепқызметкерлерінің «тілазарбалаларды» тәртіпкешақырып, жазалауүшінтәнжазасынқолдануыкіреді. Физикалықзорлық-зомбылықтықамтымайтын, мектепқызметкерлеріқолданатынқатыгезжәнекемсітуарқылыжазалаутүрлерізерттелеқоймаған, сондықтанкөбінесеелеусізқалдырылады. Біздіңелдердемектептердегібалаларарасындағыжәнемектепқызметкерлерітарапынанжасалатынзорлық-зомбылықтықұжатқатүсіружөніндебіршамажұмыстарқолғаалыныпжатыр .Еліміздезорлық-зомбылыққақатысты 20 дағдарысорталығыбар. Әйелдерменбалаларғаарналғанзорлық-зомбылықпроблемасыеліміздеелеулімөлшердеасқынды. Статистикалықмәліметкеқарағандаелдежылішінде 500-дейәйелменбалатұрмыстағызорлық-зомбылыққұрбаныболадыекен.Алотбасылардыңқиюықашуыныңбастыбірсебебі – жанұядағызорлық-зомбылық.
«Отбасылыққарым-қатынастадағдарыстуындағанда, оданешкімніңештеңесікетпейді» дегентүсініктенарылукерек.Кикілжіңікөпболатынотбасындаөскенбалаларесейгенсоңнеәкесінің, нешешесініңотбасындаөзін-өзіұстауүлгісіналады.Бейкүнәбалағақатыгездікжасаутекпсихикалықауруғаұшырағандардыңқолынанкеледі. Балағазорлық-зомбылықтанытуотбасылықжағдайлардажиікездеседі. Бұғансебепата-ананыңұрыс-керісі, ішімдік, есірткініңзардаптары. Балалардыұрлапкетіп, онысаудалау, ауыржұмысқасалыпқоюнемеседенемүшелерінсатуфакторларыжиікездесіпотыр. Зорлық-зомбылықкөргенбаланыңбойынүрейбилейтініанық, осындайқылмыстыбалалардыңжасырыпқалуынан, зорлық-зомбылықтыңалдыналумүмкінболмайжатыр. Бала – еліміздіңжарқынболашағы. Мұндайқатыгездіктердіңалдыналып, балалардыңөмірінқорғауымызкерек.Осыорайдабалатәрбиесіндеата-ананыңалатынорныбөлекекенінұмытпағанжөн. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» дегендей бала ата-анасынан қандай тәрбие алса болашағы да, өмірі де солай болады. Баланың тәрбиесіне бей-жай қарауға болмайды. Отбасындағы келеңсіз жағдайлар, айналасындағы теріс құбылыстар баланың өміріне кері әсерін тигізеді. Сондықтан бала тәрбиесінде ата-ананың ақыл-кеңесімен қоса, мектептегі ұстаздардың, қоғамның да тәрбиесі ауадай қажет. Балаңыздың отбасындағы алатын алғашқы тәрбие үлгісі зорлық пен зорлықсыз ортада орындалуы тиіс.
Бала қандай ортада тәрбие көрсе, сондай ортаға үйренісіп, өз дегенінде дәл ата-аналардың қателіктерін қайталайды, яғни келесі келер ұрпақ та зорлық-зомбылық ортада тәрбиеленеді. Балаңмен дос, сырлас бола біл. Ешқашан қаталдықпен адамды адам ете алмайсың. Қатыгездік баланы ашындырады, жүрегіне өшпенділік тудырады. Әке-шеше ретінде қоқаңдап, өз ойыңды тықпалай берсең, баланың тұлғалық қасиеттері ашылмай қалады. Дүниедегі мақсаттың да, міндеттің де ең үлкені – ол ертеңгі күнге өнегелі, парасатты, дені сау ұрпақ қалдыру. Сухомлинский: «Тек қана ата-аналармен бірге, жалпы күш-жігерді біріктіру арқасында мұғалімдер балаларға үлкен адамдық бағыт беруі мүмкін» деген. Отбасы, қоғам болып бүгін жұмыла көңіл бөліп алдын алмасақ, ертең кеш болады»,-деді баяндамашылар.
ЖиындаТүркістанқаласыпрокуратурасыныңбөлімпрокурорыБерекеЖұмабаеваменТүркістанҚПБ-ныңЖПҚбөлімініңювеналдықполициятобыныңинспекторы, полициякапитаныЕлжасАсановтүсіндіружұмыстарынжүргізіп, жасөспірімдердіңтүнгіуақыттаойын-сауықорталықтарыменкомпьютерлікойынханалардажүрмеуінқадағалаудыескертті.
ТүркістанқалалықадамиәлеуеттідамытубөлімініңбасшысыОразкүлҚолдасованыңайтуынша, балалардыңсапалыбілімменқатарсаналытәрбиеалуыүшінұстаздарданбөлек, ата-ананыңдаорныменрөліайрықша. Сондықтан, өскелеңұрпақтыңтұлғаболыпқалыптасуынақоғамболыпүлесқосуәрдайымбіріншікезектетұруықажет.Кездесубарысындаата-аналартарапынанұсынысбілдіріліп, құзырлыорганөкілдеріменашықдиалогорнатты. Пікіралмасуформатындаөткенжиынғақатысушыларғақұқықтықтәрбиегенегізделгенжадынамалартаратылды.