Қала басшысы әкімдік тапысырымен салынып жатқан 5,2 гектарды құрайтын арендалық және кредиттік «Жібек жолы» тұрғын үй кешені мен Отырар мөлтек ауданындағы 5 қабатты 20 тұрғын үйдің құрылыс барысымен танысты. Қазіргі таңда Отырар мөлтек ауданындағы тұрғын үй құрылысы толық аяқталып, Отбасы банкі арқылы - 600 пәтердің конкурсы өтуде. Әзімбек Пазылбекұлы құрылыс сапасын басты назарға алып, мердігер мекеме басшыларымен кездесу барысында кемшіліктерді ретке келтіріп, талапқа сай, уақытылы аяқтау қажеттігін атап өтті. Айта кетейік, бүгінде Түркістан қаласында тұрғын үй құрылысын дамыту мемлекеттік бағдарламалар аясында кезең-кезеңімен жүзеге асып, халықты баспанамен қамту жұмыстары жүйелі түрде жүргізіліп келеді.
Осы ретте айта кетейік, Түркістан қаласы облыс орталығына айналып, бүгінде заманауи даму жолына түскен шаһар ретінде де танылып келеді. Облыс орталығы мәртебесін алғаннан бері қалада тұрғын үй көптеп салынып, көшіп келушілердің саны жылдан-жылға артып жатыр. Мысалы, 2018 жылы Түркістан қаласы халқының саны 165 400 болса, 2025 жылы 270 мыңнан асты. Тұрғындар саны өскен сайын тұрмыстық тіршілікке қатысты көптеген сұрақтың туындауы заңдылық, яғни өсім бар жерде өзекті мәселелер де болып жатады. Сондықтан аталған мәселелерді дер кезінде шешу – облыс, қала әкімдерінің басты міндеті. Халық санының артуы, әсіресе тұрғын үй, мектеп, әлеуметтік нысандардың салынуын қажет ететіні анық. Осы орайда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен жүзеге асырылатын «Жайлы мектеп» жобасы аясында Түркістан қаласында 7 мектеп салынатынын айта кетелік. Оның ішінде 2 мың орынды 3 мектеп бар.
Былтыр Түркістанда тұрғын үй кезегі бойынша 190 пәтер кілті тапсырылды. Жергілікті тұрғындарды баспанамен қамту бағытындағы жұмыстар жүйелі жалғасып келеді. Облыс әкімі Нұралхан Көшеров халықты тұрғын үймен қамтамсыз ету, тұрғын үй қоры мәселелері, көппәтерлі тұрғын үйлердің жай-күйін, тұрғындарды баспанамен қамтамасыз ету механизмін жетілдіруді, баспана кезегіндегі заңсыздықтарға жол бермеуді үнемі назарда ұстайды. – Басты мақсат – қаржы мүмкіндігіне қарай халықты тұрғын үймен қамтамасыз ету. Аудан, қала әкімдеріне тұрғындарды баспанамен қамту бойынша жаңа механизм қарастыруды, өңірлік бағдарлама аясында ұсыныстар енгізуді тапсырамын. Баспана шын мұқтаж отбасыларға берілу керек. Мемлекет қаржысын тиімді жұмсау – басты міндет. Сондықтан мониторинг жұмыстарын күшейту қажет. Тиімсіз жобаларды қаржыландырмай, қаржыны тұрғындар үшін қажетті жобаларға бағыттаған жөн. Көппәтерлі тұрғын үйлердің қасбеттерін реттеу, жөндеу жұмыстарын жүйелеңіздер, – дейді Нұралхан Көшеров.
Облыстық энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасының басшысы Руслан Мұздыбековтың баяндауынша, бүгінде облыс бойынша тұрғын үй кезегінде 67 400-ден астам адам тұр. Одан бөлек, кезекте тұрған азаматтарға түгендеу жұмыстары жүргізіліп, 17 062 адам үй кезегінен шығарылды. Өңірде қарқынды жүргізілген құрылыс жұмыстарының нәтижесінде, 2018-2024 жылдар аралығында үй кезегінде тұрған 7766 азамат коммуналдық тұрғын үйлермен қамтылды. Одан бөлек, 11 500-ге жуық азамат ипотекалық тұрғын үй алған. Ал, өткен жылы 1 млн. 153 800 шаршы метр тұрғын үй пайдалануға тапсырылды.
Жергілікті әкімдіктер тарапынан тұрғын үй алуға басқа да мүмкіндіктер қарастырылған. Былтыр тұрғын үй сертификаттарына жергілікті бюджеттен 40,5 млн. теңге қаржы қаралды. Атап айтқанда, Түркістан қаласында 20 млн теңге, Отырар және Төлеби аудандарында 5 млн. теңгеден, Сайрам ауданында 7,5 млн. теңге, Сауранда 3 млн. теңге жергілікті бюджеттен тұрғын үй алуға бөлінген. Бұл сертификат ипотекалық баспана алу үшін 10 % алғашқы жарнасын мемлекет тарапынан төлеуді көздейді.
Мемлекет басшысының тапсырмасымен тұрғын үйді жалдау ақысының 50 %-ын субсидиялау тетіктері енгізілген. Белгіленген шарттарға сәйкес, 1 және 2 топтағы мүгедектерге, жетім балаларға, мүмкіндігі шектеулі балалары бар отбасылар мен көпбалалы отбасылар тұрғын үй субсидиясын ала алады. Бүгінгі таңда субсидия алушылардың саны 2 407 отбасыны құрайды. Қаржыны мақсатты пайдалану бойынша жүргізілген мониторинг жұмыстарының нәтижесінде, субсидия алушылардың деңгейі 61 %-ға төмендеді. Бұл жұмыстар жүйелі түрде жалғасады.Айта кетейік, биыл жалпы көлемі 1 млн. шаршы метр тұрғын үйді пайдалануға беру жоспарлануда.
Түркістан қаласы соңғы жылдары еліміздің маңызды әлеуметтік және экономикалық орталықтарының біріне айналып отыр. Түркістан облысы Қазақстанның рухани астанасы ретінде танылып, қалада қарқынды құрылыс жұмыстары жүргізілуде. Бұл тұрғыда тұрғын үй мәселесі қала үшін үлкен мәнге ие. Түркістанның жылдам өсіп келе жатқан тұрғындар саны, жаңадан салынып жатқан тұрғын үйлер мен әлеуметтік инфрақұрылымның қажеттілігі – осы мәселеге ерекше назар аударуды талап етеді. Түркістан қаласының тұрғын үй мәселесі соңғы жылдары ерекше маңызды бола бастады. Түркістанның облыс орталығы ретінде мәртебе алуы, оған инвесторлардың қызығушылығы мен сырттан келушілердің санының артуы, қаладағы тұрғын үй сұранысын едәуір арттырды. Қала халқының санының өсуі, әсіресе жастар мен отбасы құрған азаматтардың көбейуі, жаңа тұрғын үйлерге деген қажеттілікті күшейтті.
Қазіргі уақытта Түркістанда тұрғын үйдің жеткілікті болмауы, әлеуметтік және инфрақұрылымдық қолайсыздықтар орын алады. Қаланың жаңа тұрғындарына қолайлы әрі қолжетімді баспана мәселесі айтарлықтай қиындық туғызады. Қалада салынып жатқан жаңа үйлер саны сұранысқа толық жауап бере алмайды, бұл өз кезегінде тұрғын үйдің тапшылығына әкеліп соғуда. Түркістан қаласында жаңа тұрғын үй кешендері мен жеке үйлердің құрылысы қарқынды түрде жүргізілуде, бірақ тұрғын үйдің сапасы мен қолжетімділігі әртүрлі деңгейде. Әсіресе, баға жағынан қолжетімді тұрғын үйлердің тапшылығы байқалады. Түрлі әлеуметтік топтар үшін баспананың қолжетімді болуы маңызды, бірақ қазіргі таңда тұрғын үй нарығында баға деңгейі жоғары болып отыр. Бұл өз кезегінде жастардың, әлеуметтік әлсіз топтардың және бюджеттік сала қызметкерлерінің баспана мәселесін шешуді қиындатады.
Сонымен қатар, жаңа үйлердің құрылыс сапасына да көңіл бөлу керек. Құрылыс компанияларының арасында сапа мен уақытты сақтау бойынша мәселелер бар, бұл жаңа үйлердің тұрғындарға жайлы болмауына әкелуі мүмкін. Қаладағы тұрғын үй мәселесін шешу мақсатында мемлекеттік бағдарламалар іске асырылуда. Мысалы, «Нұрлы жер» бағдарламасы аясында Түркістанда тұрғын үй құрылысын дамытуға бағытталған жобалар жүзеге асуда. Сондай-ақ, жергілікті атқарушы органдар құрылыс жұмыстарының сапасын бақылап, жаңа тұрғын үй кешендерін салу үшін жер телімдерін бөлуде. Қазіргі таңда Түркістанда көп қабатты тұрғын үйлер мен жеке үйлер салынуда, бұл тұрғын үй мәселесінің шешілуіне бағытталған алғашқы қадамдар болып табылады. Қала әкімдігі тұрғын үй құрылысын жеделдету, сондай-ақ тұрғындардың әлеуметтік жағдайын жақсарту үшін арнайы бағдарламалар мен жобаларды жүзеге асыруда. Сонымен қатар, тұрғын үй сатып алу үшін жеңілдетілген несиелер мен субсидиялар ұсынылуда. Бұл мемлекеттік қолдау шаралары тұрғын үйге қол жеткізуді жеңілдетуге бағытталған. Түркістан қаласында тұрғын үй мәселесін шешу үшін бірнеше маңызды шаралар қажет дейді мамандар. Олар:
1. Құрылыс көлемін арттыру: Қаладағы тұрғын үй құрылысын жеделдету қажет. Мұндай шаралар сұраныс пен ұсыныс арасындағы айырмашылықты азайтуға мүмкіндік береді.
2. Баға саясатын реттеу: Тұрғын үй бағасының қолжетімділігін қамтамасыз ету үшін, мемлекеттік органдардың бағаларды бақылауы мен реттеуі маңызды. Сондай-ақ, арзан тұрғын үйді субсидиялау және жастар мен әлеуметтік әлсіз топтарға арналған жеңілдіктер жүйесін енгізу қажет.
3. Инфрақұрылымдық даму: Жаңа тұрғын үйлердің айналасында қажетті инфрақұрылым – мектептер, балабақшалар, медициналық мекемелер мен қоғамдық көлік жүйелері құрылуы тиіс. Бұл тұрғындардың өмір сүру сапасын арттырады.
4. Құрылыс сапасын бақылау: Тұрғын үйлердің сапасын арттыру үшін құрылыс компанияларына қатаң бақылау жүргізу, сондай-ақ тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету өте маңызды.
Түркістан қаласында тұрғын үй мәселесі қазіргі таңда өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Қала халқының өсуі мен жаңа тұрғын үйлерге деген сұраныс тұрғын үй құрылысын дамытуға ықпал етіп отырғанымен, бұл мәселелер әлі де толық шешілмеген. Мемлекеттік бағдарламалар мен қолдау шараларының арқасында тұрғын үй құрылысында оң өзгерістер байқалса да, сапа мен қолжетімділік мәселелеріне көбірек көңіл бөлу қажет. Түркістан қаласының болашағында тұрғын үй мәселесін тиімді шешу қаланың әлеуметтік және экономикалық дамуына зор ықпал ететіні сөзсіз.
Мемлекет басшысының тапсырмасымен жүзеге асырылып жатқан Түркістанды өңірлік даму орталығына айналдыру саясаты аясында, қаланы жан-жақты жаңғырту жобалары кезең-кезеңімен іске асуда. Сол бастамалардың ішінде тұрғын үй құрылысы мен «Жасыл белдеу» жобасы ерекше маңызға ие. Бұл екі ірі бағыт Түркістан қаласын тек сәулетті де заманауи шаһарға айналдырып қана қоймай, экологиялық және әлеуметтік тұрақтылықтың кепіліне айналмақ. Мақалада осы екі маңызды жоба жан-жақты қарастырылады.
2025 жылдың соңына дейін Түркістан қаласында 97 көпқабатты тұрғын үй пайдалануға беріледі деп жоспарланған. Бұл үйлердің бір бөлігі әлеуметтік осал топтарға арналған арендалық пәтерлер болса, қалғаны кредиттік немесе нарықтық форматта үлестіріледі.
Бұл – бірнеше бағыттағы тұрғын үй саясатының нақты көрінісі:
• «Нұрлы жер» бағдарламасы аясында салынатын тұрғын үйлер
• Арендалық (жалға берілетін) пәтерлер – көпбалалы, аз қамтылған, мүмкіндігі шектеулі азаматтарға арналған
• Тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесі арқылы қолжетімді тұрғын үй
Жаңа салынатын тұрғын үйлер қазіргі заман талаптарына сай болады:
• Инженерлік инфрақұрылыммен толық қамтылады (су, жарық, газ, интернет)
• Аулаішілік абаттандыру: балалар алаңдары, спорттық нысандар, көгалдандыру
• Энергия үнемдеуші материалдар пайдаланылады
• Арнайы сәулеттік келбетімен Түркістанның тарихи стилін сақтайды
Жаңа үйлер мына бағыттарда орналасатын болады:
• Әкімшілік-іскерлік орталық
• Отырар мөлтек ауданы
• Жаңа көлік тораптары мен индустриалды аймақтарға жақын маң
• Жастар орталығы мен білім кластеріне жақын тұрғын аудандар
Бұл үйлерде 20 мыңнан астам адам тұру мүмкіндігіне ие болады. Бұл — қаланың өсіп келе жатқан халық санын ескергенде, аса өзекті.
Қаланың айналасында салынатын «Жасыл белдеу» жобасы — Түркістанның экологиялық болашағына салынған инвестиция. Бұл бастама Елбасының кезінде көтерген «Астана – жасыл қала» жобасының жалғасы ретінде өңірлік деңгейде жүзеге асуда.
Жоба аясында:
• 7700 гектар жерге ағаш пен бұта отырғызу жоспарланған
• 3,5 миллионнан астам ағаш егіледі
• 500 мыңнан астам бұталы өсімдіктер өсіріледі
• Жасанды су жүйелері және тамшылатып суару желілері жүргізіледі
Негізгі мақсаттар:
1. Қала климатына оң әсер ету: Жазғы аптапты азайтып, ауа сапасын жақсарту
2. Ауыл шаруашылығы белдеуін қалыптастыру: Жеміс-жидек бағы мен саябақтар
3. Туристік әлеуетті арттыру: Эко-туризм, серуен жолақтары, веложолдар
4. Жасыл инфрақұрылымды дамыту: Қалаішілік көгалдармен интеграция
Жасыл аймақтар қаланың түрлі бағыттарын қамтиды:
• Отырар бағы – көне тарих пен табиғат үйлесімі
• Университеттік ботаникалық бақ – жас ғалымдар үшін зертханалық алаң
• Шағалалы өзені бойы – су жанындағы жасыл аллеялар
• Орман алқаптары – құмды желдерден қорғау және көлеңкелі белдеу
Экологиялық және әлеуметтік пайда және қоршаған ортаға әсері:
• Ауа сапасы жақсарады: Жасыл жамылғы көмірқышқыл газын сіңіріп, оттегі бөледі
• Қала микроклиматы тұрақтанады: Температуралық айырмашылықтар төмендейді
• Жел, шаң, құм үрлеп ену азаяды: Түркістан маңында құмды аймақтар көп
Халықтың тұрмыс сапасы артады
• Жаяу серуендеу мен спортқа арналған экобелдеулер
• Балалар мен қарттарға арналған демалыс аймақтары
• Туристік қызмет көрсету саласы дамиды
Жобаны іске асыру механизмі инвестиция мен қаржыландыру
Жоба мемлекет пен жеке сектор серіктестігі негізінде іске асырылуда:
• Мемлекеттік бюджет есебінен – инженерлік желілер мен инфрақұрылым
• Жеке инвесторлар мен агроөнеркәсіптік компаниялар – ағаш егу мен баптау
• Халықаралық экологиялық гранттар – су үнемдеу технологиялары мен тұқымдар
Жергілікті халықты қатыстыру
• Жастар мен студенттер көгалдандыру жұмыстарына қатысады
• Қоғамдық тыңдаулар арқылы жобаның құрылымы бекітіледі
• Кәсіпкерлер үшін – қалалық саябақтар жанынан кафе, сервис нүктелер ашу ұсынылады
Болашақ перспективалары
• Түркістан болашақта миллион тұрғыны бар қала мәртебесіне жетуі мүмкін
• Тұрғын үй саясатына жас мамандарды тарту, өңіраралық көші-қонды ынталандыру, жеке құрылыс секторын реттеу шаралары кіреді
• Қала маңындағы агломерацияға қосылатын ауылдарда да шоғырландырылған құрылыс жүргізіледі
«Жасыл белдеу»
• Болашақта «Жасыл белдеу» Түркістан – Шымкент аралығын қамтитын үлкен экожобаға айналуы мүмкін
• Ағаш өңдеу кластері, балабақша мен мектептерге ботаникалық білім енгізу, табиғатпен үндес қала жобалары жүзеге аспақ.
«WWW.AQ-QARA.KZ» - ақпарат